Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, અમદાવાદ
ઘરના લોકો પહેલો સવાલ આ જ પૂછે છે — લીવરનો કેટલો ભાગ કાઢવો પડશે, અને કેટલો બચશે. Hepatocellular carcinoma માં એનો જવાબ એકલી ગાંઠ પરથી નથી મળતો. Dr Harsh Shah ગાંઠ કેટલી છે એ અને બાકીનું લીવર કેટલું કામ કરી શકે છે એ, બંને સાથે જોઈને operation નો નિર્ણય લે છે.
Dr Harsh Shah લીવર કેન્સર સર્જન છે, Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar માં operation કરે છે અને Gota, અમદાવાદ માં OPD ચલાવે છે.
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
લીવર કેન્સર સર્જન
Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, અમદાવાદ
Surgical gastroenterology માં MCh અને DrNB — બંને કરેલાં. લીવર, pancreas, અન્નનળી, જઠર અને આંતરડાંનાં operation open, laparoscopic અને robotic — ત્રણે રીતે. Gota ની clinic પર Google rating 4.89, કુલ 216 reviews.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre એક જ પ્રકારના પ્રશ્ન માટે છે — પેટનાં એવાં cancer જેમાં અઘરો ભાગ operation નો નિર્ણય લેવાનો હોય. લીવર કેન્સર એનું સૌથી સ્પષ્ટ ઉદાહરણ છે.
Hepatocellular carcinoma લીવરના પોતાના કોષોમાંથી થતું cancer છે, અને મોટા ભાગના દર્દીઓમાં તે એવા લીવરમાં થાય છે જે પહેલેથી બગડેલું હોય.
વાક્યનો આ બીજો ભાગ જ આ રોગને બીજાં બધાં cancer થી અલગ પાડે છે. આંતરડાનું cancer સાજા આંતરડામાં થાય છે. લીવરનું cancer સામાન્ય રીતે એવા લીવરમાં થાય છે જેને hepatitis B, hepatitis C, દારૂ, અથવા fatty liver બગાડી ચૂક્યું હોય — અને અમદાવાદમાં તથા આખા ભારતમાં આજે fatty liver સૌથી વધતું કારણ છે. એટલે પેટમાં એક નહીં, બે રોગ છે. અને શું થઈ શકે એ બંને મળીને નક્કી કરે છે.
એનો બીજો અર્થ એ પણ છે કે ઘણી વાર biopsy કરવાની જરૂર પડતી નથી. જે લીવરમાં cirrhosis પહેલેથી હોય, એમાં એક સેન્ટિમીટરથી મોટી ગાંઠ multiphase CT કે MRI માં arterial phase માં ચમકે અને પછીના phase માં ઝાંખી પડે, તો એ pattern પોતે જ નિદાન છે. Biopsy ત્યારે જ કરાય જ્યારે pattern સામાન્ય ન હોય, લીવરમાં cirrhosis ન હોય, કે નિદાનમાં ખરેખર શંકા રહે — કારણ કે ગાંઠમાં સોય નાખવાથી રસ્તામાં cancer ફેલાવાનું થોડું જોખમ રહે છે.
ખરું તો એ છે કે આ cancer તકલીફ થાય એ પહેલાં, નિયમિત તપાસમાં પકડાવું જોઈએ. જેને કોઈ પણ કારણે cirrhosis હોય, અને hepatitis B વાળા કેટલાક લોકોને cirrhosis ન હોય તો પણ, દર છ મહિને sonography કરાવવી જોઈએ. એ રીતે પકડાયેલી ગાંઠનું operation થઈ શકવાની શક્યતા, દુખાવો શરૂ થયા પછી પકડાયેલી ગાંઠ કરતાં ઘણી વધારે હોય છે.
Liver resection માં ગાંઠ વાળો લીવરનો ભાગ, અને એને લોહી પહોંચાડતી નસોનો વિસ્તાર — બંને કાઢવામાં આવે છે, અને દર્દી સાજો થઈ શકે એટલું કામ કરતું લીવર પાછળ રાખવામાં આવે છે.
જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં Dr Harsh Shah anatomical resection પસંદ કરે છે — એટલે કે ગાંઠની આસપાસથી કાપી લેવાને બદલે, જે portal vein ની શાખા એને પોષે છે એ આખો segment કાઢવો. કારણ સીધું છે: આ cancer એ જ નાની નસો સાથે આગળ વધે છે, એટલે વિસ્તાર કાઢવાથી જે હજી દેખાતું નથી એ પણ નીકળી જાય છે. પણ જ્યાં લીવરની હાલત નબળી હોય ત્યાં આ સિદ્ધાંત બાજુ પર રહે છે અને બને એટલું લીવર બચાવવાનું operation થાય છે — કારણ કે ત્યારે વધારાના margin કરતાં કામ કરતું લીવર બચાવવું વધારે જરૂરી બની જાય છે.
સૌથી મહત્ત્વનો નિર્ણય એ છે કે કેટલું લીવર બચશે. સાજું લીવર મોટો ભાગ કઢાયા પછી પણ ચાલી જાય છે; cirrhosis વાળા લીવરમાં ઘણું વધારે બચાવવું પડે છે. એટલે કોઈ પણ મોટા hepatectomy પહેલાં CT પર volumetry માપવામાં આવે છે — theatre માં અંદાજ લગાવવામાં આવતો નથી. જો બચનારો ભાગ ઓછો પડે, તો operation પડતું મૂકાતું નથી: જે બાજુ કાઢવાની છે એની portal vein ની શાખા કેટલાંક અઠવાડિયાં પહેલાં બંધ કરી દેવાય, જેથી બચનારી બાજુ વધે.
દૂરબીનથી કે robot થી થતું liver operation હવે આંતરરાષ્ટ્રીય guidelines માં માન્ય થયેલું છે, ફક્ત ચલાવી લેવાતું નથી. લીવરની બહારની બાજુની અને ડાબી બાજુની ગાંઠો માટે એ ખાસ અનુકૂળ છે. Cirrhosis વાળા દર્દીમાં એનો ફાયદો દેખાવનો નથી, સાચો છે — પેટની દીવાલ ઓછી છેડાય એટલે પછી પેટમાં પાણી ભરાવાનું પ્રમાણ ઘટે છે. કયા લીવર પર કઈ રીત વાપરવી એ ગાંઠ ક્યાં બેઠી છે એના પરથી નક્કી થાય છે, પસંદગીથી નહીં.
દરેક operation માં અંદર sonography કરવામાં આવે છે. સર્જન ધારે એથી વધારે વાર એ operation બદલી નાખે છે — બીજી ગાંઠ મળી આવે, કે નસ સાથેનો સંબંધ સ્પષ્ટ થાય જે પહેલાંના scan માં નક્કી થયો ન હતો.
ત્રણ બાબત સાથે તોલાય છે — ગાંઠ કેટલી છે, લીવર કેટલું કામ કરે છે, અને દર્દી કેટલો સક્ષમ છે — અને જવાબ ક્યારેક એ પણ હોય કે resection કરતાં transplant એ cancer માટેનું વધુ સારું operation છે.
| Scan અને લીવર શું બતાવે છે | પહેલાં શું વિચારાય છે |
|---|---|
| એક નાની ગાંઠ, લીવર સારું કામ કરતું, portal hypertension નહીં | Resection; ખૂબ નાની ગાંઠ માટે ablation |
| એક ગાંઠ કે થોડી નાની ગાંઠો, લીવરનું કામ સારું કે થોડું ઓછું | Resection, ablation, કે transplant માટે તપાસ |
| ઘણી ગાંઠો, પણ લીવરમાં જ સીમિત, દર્દી સ્વસ્થ | ગાંઠને પોષતી નસ મારફતે અપાતી સારવાર; કેટલાક માટે પછી transplant |
| ગાંઠ મોટી નસોમાં ઊતરી હોય, કે લીવરની બહાર ફેલાઈ હોય | Medical oncologist મારફતે દવાની સારવાર |
| લીવરનું કામ ખૂબ બગડેલું | તકલીફ ઓછી કરવાની સારવાર, અને યોગ્ય હોય તો transplant ની તપાસ |
આ કોષ્ટકનું મોટા ભાગનું કામ બે માપ કરે છે. પહેલું — bilirubin, albumin, લોહી જામવાની ક્ષમતા, અને પેટમાં પાણી કે બેભાન જેવી હાલત છે કે નહીં, એ બધું મળીને લીવર કેટલું કામ કરે છે તેનો grade આપે છે. બીજું portal hypertension — આંતરડાંનું લોહી પાછું લઈ જતી નસોમાંનું દબાણ, જે platelet count, spleen, અને endoscopy માં દેખાતી varices પરથી નક્કી થાય. જે દર્દીની ગાંઠ કાઢવી બાકી રીતે સહેલી હોય, એમાં પણ મોટું operation ના પાડવાનું વ્યવહારુ કારણ આ જ હોય છે.
Transplant ની વાત શરૂઆતમાં જ થાય, નહીં તો થતી જ નથી. Transplant એકમાત્ર સારવાર છે જે ગાંઠ અને બગડેલું લીવર — બંનેનો ઉપાય કરે છે. જેની ગાંઠ માન્ય માપ અને સંખ્યાની અંદર હોય એવા દર્દી માટે, resection શક્ય હોય તોય transplant cancer માટેનું વધુ સારું operation બની શકે. ભારતમાં રસ્તો સામાન્ય રીતે living donor નો હોય છે, કારણ કે મરણોત્તર donor ની રાહ લાંબી અને અનિશ્ચિત છે. આપણા દેશમાં દર્દી transplant ચૂકી જાય એનું સૌથી સામાન્ય કારણ મોડું મોકલવામાં આવ્યું એ છે, લાયક ન હતો એ નહીં. એટલે Dr Harsh Shah આ વાત પહેલી મુલાકાતમાં કરે છે — resection પછી રોગ પાછો આવે ત્યારે નહીં.
સારવાર શરૂ કરતાં પહેલાં દરેક case multidisciplinary meeting માં ચર્ચાય છે. પેટનાં cancer માં લીવરનું cancer એવું છે જેમાં એકલા એક વિભાગનો નિર્ણય સૌથી વધારે નુકસાન કરે છે — કારણ કે liver physician, radiologist, interventional radiologist, medical oncologist અને surgeon — દરેક પાસે જવાબનો એક ટુકડો હોય છે.
જ્યારે તમને એવું operation કહેવાય જેની અપેક્ષા ન હતી, અથવા કહેવાય કે operation જ થઈ શકે નહીં — ત્યારે બીજો અભિપ્રાય લેવા જેવો છે; અને મોટા ભાગે એ પહેલા plan ને સાચો ઠેરવે છે, બદલતો નથી.
Dr Harsh Shah ના મતે ખાસ આ સ્થિતિઓમાં ફરી જોવડાવવું વાજબી છે: volumetry કરાવ્યા વગર કે portal vein embolisation ની ચર્ચા કર્યા વગર ગાંઠ ન કઢાય એવું કહેવાયું હોય; ગાંઠ નાની હોવા છતાં transplant ની વાત જ ન નીકળી હોય; નસ મારફતેની સારવારના પહેલા બે રાઉન્ડમાં કોઈ ફરક ન પડ્યો હોય તોય એ ફરી ફરી કરવાનું કહેવાય; અને resection પછી adjuvant immunotherapy સૂચવાય — કારણ કે જે trial માં પહેલાં ફાયદો દેખાયો હતો, લાંબા follow-up માં એ ટક્યો નહીં, અને એ હવે trial ની બહાર પ્રમાણભૂત સારવાર નથી.
ફક્ત reports નહીં, images સાથે લઈ જવી. Multiphase CT કે MRI ફરી વાંચી શકાય છે; report ફરી વાંચી શકાતો નથી.
પૂછો કે લીવર કેટલું બચશે, operation કોણ કરશે, અને પછી લીવર સાથ ન આપે તો શું કરવાનું છે.
આ રોગમાં છેલ્લા બે સવાલ બીજા કોઈ પણ રોગ કરતાં વધારે મહત્ત્વના છે. લીવરના મૂળ રોગની સારવાર cancer ના operation પછીની આડવાત નથી — hepatitis B દબાવવું, hepatitis C મટાડવું, સાચા સહારા સાથે દારૂ છોડાવવો, fatty liver ના metabolic કારણો સંભાળવાં: આ દરેક વર્ષો પછી શું થાય એ બદલે છે, ગાંઠથી સ્વતંત્ર રીતે. અને કાઢેલો ભાગ જ નહીં, આખું લીવર જોખમમાં રહે છે — એટલે જીવનભર નિયમિત scan ચાલુ રહે છે. વહેલી પકડાયેલી નવી ગાંઠની સારવાર ઘણી વાર હજી શક્ય હોય છે, અને follow-up મરજિયાત ન હોવાનું આખું કારણ આ જ છે.
★★★★★
“Dr. Harsh Shah is the best robotic surgeon I have come across. He performed my surgery with great skill and care. Thanks to him, I am now back to my routine life. He is undoubtedly the best liver cancer surgeon in Ahmedabad. Highly recommended.. SATISH RANINGA Ex.Director Human rights Co.New Delhi.”
★★★★★
“Met with Dr. Harsh Shah for the consultation of one of my relative. Dr. Harsh Shah is an exceptional surgical oncologist in Ahmedabad. His expertise in treating complex GI cancers like liver, pancreas, and colon cancers is truly remarkable. He explains everything clearly and gives patients full confidence in their treatment. Highly recommended for anyone looking for a skilled and compassionate cancer specialist.”
★★★★★
“Dr harsh sir is a good doctor for Liver, Gastro & Cancer Surgeon in Ahmedabad thanks sir.”
આ Dr Harsh Shah ના પોતાના Google listings પરના reviews છે, લખનારે જેમ લખ્યા છે તેમ જ મૂકેલા.
Admission પહેલાં લખેલો estimate આપવામાં આવે છે, પછી નહીં — અને લીવર cancer નું operation ભારતની મોટા ભાગની health insurance policy તથા CGHS માં આવરી લેવાય છે.
Liver resection નો estimate શેના પર બદલાય: લીવરનો કેટલો ભાગ કઢાય છે અને એટલે operation કેટલું લાંબું ચાલે; રીત open, દૂરબીનની કે robotic છે; પહેલાં અલગ procedure તરીકે portal vein embolisation કરવું પડે છે કે નહીં; room ની category; અને કેટલા દિવસ રહેવું પડે — જે cirrhosis વાળા દર્દીમાં સાજા લીવર કરતાં ઓછું નક્કી હોય છે.
Apollo Hospital ના coordinator admission પહેલાં insurance company કે TPA સાથે pre-authorisation અને cashless મંજૂરીનું કામ સંભાળે છે. Robotic consumables ને દરેક insurance company અલગ રીતે ગણે છે, અને તમારી policy માં શું સ્થિતિ છે એ admission પહેલાં સમજાવવામાં આવે છે — discharge વખતે ખબર પડે એવું નહીં. સાથે લાવવાનું: policy ના કાગળ, insurance card, ફોટાવાળું ઓળખપત્ર, અગાઉનાં બધાં scans disc કે drive માં, હાલ ચાલતી દવાઓની યાદી, અને hepatitis ની કોઈ સારવાર લીધી હોય તો એના reports.
ઘણી વાર હા, પણ એ cirrhosis વાળું લીવર કેટલું કામ કરે છે અને portal vein માં દબાણ કેટલું છે એના પર આધાર રાખે છે. સારું કામ કરતા cirrhosis વાળા લીવરમાં નાની ગાંઠ ઘણી વાર કઢાય છે. એ જ ગાંઠ, જે લીવર પહેલેથી પેટમાં પાણી કે કમળો કરી રહ્યું હોય એમાં, કઢાતી નથી — ત્યારે transplant ની તપાસ કે operation વગરની સારવાર વધુ સારો રસ્તો છે.
કેટલાક દર્દી માટે હા — કારણ કે transplant cancer ઉપરાંત cirrhosis નો પણ ઉપાય કરે છે, અને નવી ગાંઠ બાકી રહેલા લીવરમાં જ થવાની હોય છે. એ ગાંઠના માપ અને સંખ્યા પર, લીવરના કામ પર, અને ભારતમાં યોગ્ય living donor મળે છે કે નહીં એના પર આધાર રાખે છે. પહેલી મુલાકાતમાં જ આ વાત કાઢવા જેવી છે, પછી નહીં.
સફળ resection પછી નિયમિત આપવામાં આવતી કોઈ સારવાર cancer ને દૂર રાખે છે એવું સાબિત થયું નથી. એક immunotherapy combination trial માં આશાસ્પદ લાગ્યું હતું, પણ એ જ દર્દીઓને લાંબા સમય સુધી જોયા ત્યારે ફાયદો ટક્યો નહીં, અને આંતરરાષ્ટ્રીય માર્ગદર્શન એ પ્રમાણે સુધારાયું. Operation પછીનું ધોરણ કાળજીપૂર્વકની નિયમિત તપાસ છે, દવા નહીં — trial ની બહાર.
આ રોગમાં પાછો આવવો સામાન્ય છે, અને એ સ્પષ્ટ કહેવું જોઈએ — કારણ કે કાઢેલો ભાગ જ નહીં, આખું લીવર જોખમમાં હોય છે. બરાબર એટલે જ જીવનભર scan ચાલુ રહે છે, અને એટલે જ મૂળ hepatitis, દારૂ કે fatty liver ની સારવાર operation જેટલી જ મહત્ત્વની છે. નિયમિત તપાસમાં વહેલી પકડાયેલી નવી ગાંઠની સારવાર ઘણી વાર હજી શક્ય હોય છે.
હા. લીવરની બહારની બાજુની અને ડાબી બાજુની ગાંઠો માટે એ ઘણી વાર વધુ સારો વિકલ્પ છે — પછી પેટમાં પાણી ઓછું ભરાય અને ટાંકાની તકલીફ ઓછી, જે cirrhosis માં ખાસ મહત્ત્વનું છે. મોટી ગાંઠ, મોટી નસોને અડીને બેઠેલી ગાંઠ, અને મોટા hepatectomy ની જરૂર હોય એવા case open કરવા વધુ સલામત હોઈ શકે. રીત ગાંઠ પ્રમાણે પસંદ થાય છે, ઊલટું નહીં.
દૂરબીનથી કરેલા સાદા resection પછી થોડા દિવસ, અને મોટા hepatectomy પછી કે cirrhosis વાળા લીવરમાં એથી વધારે. Discharge તારીખ જોઈને નહીં, પણ તમે ખાતા-ચાલતા થયા છો કે નહીં અને સૌથી વધુ તો bilirubin અને લોહી જામવાનું સુધરી રહ્યું છે કે બગડી રહ્યું છે — એ જોઈને નક્કી થાય છે.
Consultation at Gota. Surgery at Apollo, Bhat, Gandhinagar.
Reports અને scans WhatsApp પર મોકલો — Dr Harsh Shah જણાવશે કે operation ની વાત કરવા જેવી છે કે નહીં. WhatsApp પર reports મોકલો Call +91 63555 64601
Swasth Parivar: twice a month, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
