Shah's Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre · અમદાવાદ & ગાંધીનગર
થેલી — આ જ વાતથી સૌથી વધારે ડર લાગે છે, અને આ જ વાત સૌથી ઓછી સમજાવાય છે. Apollo Hospital, Bhat, ગાંધીનગર · Gota OPD, અમદાવાદ.
મળાશયના વચ્ચેના ભાગમાં થયેલું cancer anterior resection થી કાઢવામાં આવે છે: જે ભાગમાં ગાંઠ છે એ મળાશય, અને એની આજુબાજુની ચરબી તથા lymph nodes નું આખું પડ — બધું એકસાથે નીકળે છે, અને ઉપરનું આંતરડું નીચે બાકી રહેલા મળાશય સાથે જોડાય છે. આ સાંધો pelvis માં ઊંડે હોવાથી ઘણા દર્દીઓને સાથે કામચલાઉ ileostomy પણ મૂકાય છે — નાના આંતરડાનો એક ગાળો પેટની ઉપર કાઢીને થોડા મહિના માટે થેલી લગાવાય છે. એનાથી સાંધો leak થતો અટકતો નથી. એ માત્ર મળને સાંધા સુધી પહોંચતો અટકાવે છે, જેથી leak થાય તો પણ antibiotics અને drain થી સંભાળી શકાય, emergency operation ની જરૂર ન પડે. પછીથી, adjuvant સારવાર પૂરી થાય અને contrast study માં સાંધો બરાબર રૂઝાયેલો દેખાય, ત્યારે એક નાના બીજા operation થી થેલી બંધ કરી દેવાય છે.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre. મળાશયના cancer નું operation એટલે “મોટો કાપો મૂકીને કરેલી સામાન્ય સર્જરી” નહીં. અહીં dissection માત્ર થોડા મિલીમીટરના એક પાતળા plane માં ચાલે છે — એક બાજુ ગાંઠના lymph nodes વાળું પડ, અને બીજી બાજુ પેશાબ તથા જાતીય ક્રિયા સંભાળતી nerves. એ nerves શોધીને, સમજીને બચાવવી પડે છે; નસીબથી બચતી નથી. Dr Harsh Shah નું training surgical gastroenterology માં super-speciality તરીકે થયેલું છે — MS, પછી MCh અને DrNB — અને total mesorectal excision સાથેનું મળાશયનું resection, પછી એ open હોય, laparoscopic હોય કે robotic, એમનું રોજિંદું કામ છે.
Clinic માં જે surgeon તમને સમજાવે છે, એ જ operation કરે છે અને પછી follow-up માં પણ જુએ છે — થેલી બંધ કરવાનું આયોજન જે visit માં થાય, એમાં પણ.
મળાશય એટલે મોટા આંતરડાનો છેલ્લો આશરે પંદર સેન્ટિમીટરનો ભાગ. Surgeons એને ત્રણ ભાગમાં વહેંચે છે, કારણ કે operation ના table પર દરેક ભાગ અલગ રીતે વર્તે છે. વચ્ચેનો ભાગ peritoneal reflection ની નીચે અને સંડાસનો કાબૂ રાખતા સ્નાયુઓની ઉપર આવે છે. અહીંની ગાંઠ ગુદાથી એટલી દૂર હોય છે કે sphincter સામાન્ય રીતે બચાવી શકાય, અને પેટના પોલાણથી એટલી નીચે હોય છે કે આખું operation હાડકાંની સાંકડી pelvis માં ઊંડે કરવું પડે.
આખી વાત આ જ ભૂગોળની છે. ગાંઠ જેટલી નીચે, સાંધો એટલો નીચે; અને સાંધો જેટલો નીચે, કામચલાઉ ileostomy ની શક્યતા એટલી વધારે. એટલે જ “મારે થેલી પડશે કે નહીં?” એનો પહેલો પ્રામાણિક જવાબ એ છે કે પહેલાં MRI વાંચવું પડશે.
ઉપરના ભાગની ગાંઠમાં ઘણી વાર partial mesorectal excision થાય છે. વચ્ચેના ભાગની ગાંઠમાં, ખાસ કરીને એના નીચલા છેડાની, આખું mesorectum pelvic floor સુધી કાઢવું પડે છે — એટલે સાંધો વધુ ઊંડો બેસે છે અને diversion ની ચર્ચા બદલાઈ જાય છે. આખું ચિત્ર મળાશયના cancer ની સારવારના પાના પર છે.
મળાશયનું cancer MRI પર ચાલતો રોગ છે. Operation વિશે, radiotherapy વિશે કે થેલી વિશે — કોઈ પણ નિર્ણય pelvic MRI નો વ્યવસ્થિત report આવ્યા પહેલાં ન લેવાય.
આ scan પાસેથી અમુક ચોક્કસ જવાબ જોઈએ છે, અને જે report એ જવાબ ન આપે એને ચલાવી લેવાને બદલે પાછો મોકલાય છે. ગાંઠ આંતરડાની દીવાલમાં કેટલે ઊંડે ઊતરી છે. એ mesorectal fascia — જે પડ કાઢવાનું છે એની બહારની ચામડી — થી કેટલી નજીક છે, કારણ કે એ રેખાને અડતી ગાંઠ આખો plan બદલી નાખે છે. લોહીની નસોની અંદર ગાંઠ વધી છે કે નહીં. કયા lymph nodes સંડોવાયેલા લાગે છે. અને ગાંઠની નીચલી કિનારી ગુદાથી કેટલી ઊંચે છે.
MRI ની સાથે: caecum સુધી પહોંચેલી colonoscopy અને biopsy, જેથી ઉપર બીજી ગાંઠ હોય તો એ operation નું આયોજન થયા પછી ન મળે; છાતી, પેટ અને pelvis નું CT; baseline CEA; અને પોષણ, diabetes તથા anaesthesia માટેની ફિટનેસની તપાસ. પછી દરેક case સારવાર શરૂ થતાં પહેલાં multidisciplinary meeting માં ચર્ચાય છે — મોટા આંતરડાના cancer કરતાં અહીં આ નિયમ વધારે કડક છે, કારણ કે સારવારનો ક્રમ એ જ ઓરડામાં નક્કી થાય છે.
એક પગલું operation ના દિવસે નહીં, પહેલાં જ થવું જોઈએ. થેલીની સહેજ પણ શક્યતા હોય તો stoma nurse દર્દીને બેસાડીને, ઊભા રાખીને અને સુવડાવીને પેટ પર જગ્યા નક્કી કરી નિશાન કરે છે. ચામડીની ગડીમાં કે પટ્ટાની નીચે પડેલી થેલી રોજની માથાકૂટ બની જાય છે — અને એ સંપૂર્ણપણે ટાળી શકાય એવી છે.
મળાશયના cancer ની સર્જરીનો પાયાનો સિદ્ધાંત total mesorectal excision છે. મળાશય અને એની આજુબાજુનું ચરબીનું પડ pelvis ની દીવાલથી એક કુદરતી, લગભગ લોહી વગરના plane માં છૂટું પાડીને આખું અખંડ બહાર કઢાય છે. એ નીકળેલા ભાગની ગુણવત્તા — પડ ક્યાંયથી ફાટેલું ન હોય, ચારે બાજુની margin ચોખ્ખી હોય, ગાંઠની નીચે પૂરતી લંબાઈ હોય — એ જ pathologist તપાસે છે, અને આગળ શું થશે એ વિશે surgeon ના બીજા કોઈ પણ કામ કરતાં એ વધારે કહે છે.
Operation open, laparoscopic કે robotic — ત્રણેમાંથી કોઈ પણ રીતે થઈ શકે. સાંકડી પુરુષ pelvis માં ઊંડે robotic platform નો ખરો ફાયદો છે: wristed instruments અને સ્થિર camera ને લીધે સૌથી નીચેનું dissection વધુ કાબૂમાં રહે છે. પણ માપદંડ કાપાની લંબાઈ નથી, નીકળેલો ભાગ છે — અને plane હાથમાંથી જતો લાગે તો જરાય ખચકાયા વગર open માં convert કરવું એ સાચો નિર્ણય છે, નિષ્ફળતા નહીં. જો પહેલાં radiotherapy આપી હોય તો operation એના પૂરા થયાના થોડા અઠવાડિયા પછી ગોઠવાય છે, કારણ કે તાજી શેકાયેલી pelvis માં સાંધો અને ઘા બંને ઓછા ભરોસાપાત્ર રહે છે.
છેલ્લે આંતરડું બાકી રહેલા મળાશય સાથે જોડાય છે. એ સાંધો table પર જ ચકાસાય છે — હવાથી, અથવા flexible scope નાખીને નજરે જોઈને — અને pelvis માં સામાન્ય રીતે એક drain મૂકાય છે, જે નીચેના સાંધા પછીનો નિયમ છે, ભલે મોટા આંતરડાના operation પછી એ નિયમ ન હોય.
Defunctioning ileostomy leak અટકાવતી નથી. એ ભયાનક leak ને સંભાળી શકાય એવી leak માં ફેરવી નાખે છે. આખું કારણ આ એક જ વાક્યમાં છે — અને દર્દીને મોટા ભાગે આ જ વાક્ય કહેવાતું નથી.
Pelvis માં ઊંડે પડેલો સાંધો પેટની સર્જરીનો સૌથી કપરો સાંધો છે. એ નીચે હોય છે, ઉપરના સાંધા જેટલો લોહીનો પુરવઠો એને મળતો નથી, અને એના પર radiotherapy પણ થઈ હોઈ શકે. મળ એની ઉપરથી પસાર થતો હોય ત્યારે જો એ leak થાય, તો આખી pelvis બગડે છે અને મોટા ભાગે emergency operation તથા કાયમી થેલી સુધી વાત પહોંચે છે. પણ ileostomy મળને પહેલેથી બીજે વાળી દેતી હોય, તો એ જ leak ઘણી વાર antibiotics અને drain થી સંભાળાય છે અને સાંધો નીચે નીચે રૂઝાતો રહે છે.
એટલે ileostomy એટલા માટે નથી મૂકાતી કે surgeon ને પોતાના સાંધા પર ભરોસો નથી. એ એટલા માટે મૂકાય છે કે leak થાય તો એની કિંમત શું ચૂકવવી પડે. Diversion તરફ ધકેલતાં પરિબળો એ જ છે જે leak ને વધુ સંભવિત કે વધુ ખતરનાક બનાવે: pelvis માં બહુ નીચે પડેલો સાંધો, પહેલાં આપેલી radiotherapy, સાંકડી પુરુષ pelvis, નબળું પોષણ, diabetes, steroids, તમાકુ-સિગારેટ, અને emergency માં કરવું પડેલું operation. વચ્ચેના ભાગની ગાંઠમાં સાંધો ઊંચો બેસે અને દર્દીનું પોષણ સારું હોય તથા radiotherapy ન થઈ હોય, તો થેલી વગર પણ વાજબી રીતે થઈ શકે.
પ્રામાણિક વાત એ છે કે આ નિર્ણય પેટ ખૂલ્યા પછી, ઉપરની બધી બાબતો જોઈને લેવાય છે — અને તમારી સાથે પહેલેથી “શક્યતા” તરીકે ચર્ચાય છે, “વચન” તરીકે નહીં. Pelvis જોયા પહેલાં જે આ સવાલનો આખરી જવાબ આપી દે, એ અધૂરી માહિતી પર જવાબ આપે છે.
Ileostomy ખરેખર શું છે: નાના આંતરડાનો એક ગાળો નિશાન કરેલી જગ્યાએથી પેટની દીવાલ બહાર કાઢી, ખોલીને ચામડી સાથે ટાંકી દેવાય છે — જેથી મળ સાંધા સુધી પહોંચ્યા વગર જ થેલીમાં નીકળી જાય. આંતરડું કાપીને જુદું નથી કરાતું, અને એટલે જ પછી એને બંધ કરવાનું operation નાનું રહે છે. આ મળ colon માંથી પસાર થયો ન હોવાથી પાતળો અને વધારે વારનો હોય છે — એમાં ગભરાવાનું નથી, પણ પાણી અને મીઠાનું ધ્યાન રાખવાનું છે.
Hospital માં recovery પછી પેટ કરતાં થેલી પ્રમાણે ચાલે છે. Catheter વહેલો નીકળે, ખોરાક જલદી શરૂ થાય, પહેલા દિવસથી ચાલવાનું શરૂ થાય, અને drain ચોખ્ખો આવે એટલે નીકળી જાય. Discharge ની તારીખ ખરેખર જે નક્કી કરે છે તે છે stoma independence — દર્દી કે ઘરનું કોઈ જાતે થેલી બદલી શકે છે કે નહીં. એટલે જ શીખવાડવાનું operation ના બીજા દિવસથી જ શરૂ થઈ જાય છે.
થેલી બંધ કરવાનું આયોજન બે શરતો પૂરી થયા પછી જ થાય છે, એ પહેલાં નહીં. પહેલી — adjuvant chemotherapy સૂચવી હોય તો એ પૂરી થઈ ગઈ હોય. બીજી — contrast study માં સાંધો જોઈને એ અખંડ છે, ક્યાંય leak નથી અને સાંકડો પણ નથી થયો, એ સાબિત થયું હોય. વ્યવહારમાં આથી થેલી પહેલા operation ના થોડા મહિના પછી બંધ થાય છે, અને એનો સમય વચ્ચે આવેલી સારવાર નક્કી કરે છે, કૅલેન્ડર નહીં.
Operation પોતે પહેલાની સરખામણીએ નાનું છે: થેલીની આજુબાજુ કાપો, આંતરડાનો ગાળો છૂટો કરીને કાણું બંધ કરવું અથવા થોડો ભાગ કાઢીને ફરી જોડવો, અને પેટની દીવાલ સીવવી. સામાન્ય રીતે ટૂંકું admission. તોય એ સાચું operation છે — ઘામાં infection, આંતરડું ધીમે ચાલુ થવું અને ક્યારેક ચોંટવાને લીધે અવરોધ — એના પોતાના જોખમો સાથે.
પહેલા operation પહેલાં જ બે વાત સ્પષ્ટ કહેવી જોઈએ, કારણ કે આ જ બે વાત સૌથી વધારે હળવી કરીને કહેવાય છે. દરેક કામચલાઉ ileostomy બંધ થતી નથી. સાંધો leak થઈને ખરાબ રીતે રૂઝાયો હોય, સાંકડો થઈ ગયો હોય, રોગ પાછો આવ્યો હોય, કે દર્દીની તબિયત બીજું operation ઝીલી શકે એવી ન હોય — તો થેલી રહી જાય છે. “કામચલાઉ” કહેવાયેલી અમુક થેલીઓ કાયમી બની જાય છે, અને આ વાત consent આપતાં પહેલાં સાંભળવાનો દરેક દર્દીને હક છે — પછીથી ખબર પડે એ ન ચાલે.
બીજી વાત એ કે થેલી બંધ થયા પછી સંડાસ કેવું રહેશે. હવે મળ એવા મળાશયમાંથી પસાર થાય છે જે પહેલાં કરતાં ટૂંકું અને ઓછું લવચીક છે. એટલે ઘણા લોકોને તાત્કાલિક જવું પડે, વારંવાર જવું પડે, એકસાથે ચાર-પાંચ વાર જઈને પછી કલાકો સુધી કંઈ નહીં, વાછૂટ અને મળ વચ્ચેનો ફરક ન સમજાય, અને ક્યારેક કપડાં બગડે. આનું નામ છે low anterior resection syndrome — આ કંઈ બગડ્યાની નિશાની નથી, અપેક્ષિત છે. એક-બે વર્ષમાં એ ઘણું સુધરે છે, અને bowel retraining, loperamide, pelvic floor physiotherapy તથા જરૂર પડ્યે transanal irrigation થી એમાં ખરેખર ફરક પડે છે. આ વાત consent પહેલાં થવી જોઈએ, પછી નહીં.
જે surgeon આ સવાલોને આવકારે, એની પાસે જવું. કોઈ જવાબમાં આંકડો આવે તો પૂછજો કે એ published સરેરાશ છે કે આ team નો આંકડો — અને તમારા માટે એનો અર્થ શું. વ્યક્તિગત જોખમ હંમેશાં રૂબરૂ ચર્ચાય છે, website પર નહીં.
★★★★★
“We came from Mp Indore for the treatment of Rectal cancer and Robotic surgery was done by Dr harsh shah....After surgery my son is good now. Heartly thankful to you sir...”
— Parasram Solanki, Google review
★★★★★
“We came from Udaipur, Rajasthan for my husband's rectal cancer surgery. Dr. Harsh Shah performed the operation with great expertise and care. He explained everything clearly and supported us throughout the treatment. The surgery was successful, and we are very grateful for the excellent care we received. Dr. Harsh Shah is one of the best rectal cancer surgeons. Highly recommended!”
— Bhupendar Dave, Google review
★★★★★
“I would like thanks Dr harsh shah operated my wife for rectal cancer . We discharged today. And she is good now. Thank u so much sir for everything. Best GI and Rectal cancer surgeon in ahmedabad.”
— Bajrang Singh, Google review
Google પર જે લખાયું છે એ જ, અક્ષરશઃ — જોડણી અને જગ્યા સહિત — અહીં મૂક્યું છે.
નીકળેલો ભાગ pathologist પાસે જાય છે, અને જે report આવે એ આખી બીમારીનો સૌથી અગત્યનો કાગળ છે. એમાં લખાય છે કે mesorectal પડ કેટલું અખંડ હતું, ચારે બાજુની margin ચોખ્ખી છે કે નહીં, ગાંઠ કેટલે ઊંડે ઊતરી હતી, કેટલા lymph nodes તપાસાયા અને એમાંથી કેટલામાં ગાંઠ હતી, અને નસોમાં ગાંઠ હતી કે નહીં. પહેલાં radiotherapy આપી હોય તો ગાંઠે કેટલો જવાબ આપ્યો એ પણ.
આ report આશરે બે અઠવાડિયે તમારી સાથે બેસીને જોવાય છે — સાથે ઘાની તપાસ, stoma ની સમીક્ષા અને જરૂર પડ્યે dietitian. એના પરથી જ નક્કી થાય છે કે operation પછી chemotherapy આપવી કે નહીં, અને આગળનો આખો કાર્યક્રમ ગોઠવાય છે.
પછીનું follow-up ગોઠવાયેલું હોય છે, અવારનવારનું નહીં: લક્ષણો, તપાસ, વજન અને CEA દર થોડા મહિને શરૂઆતનાં વર્ષોમાં, નક્કી સમયે scans, અને સમયસર colonoscopy. થેલી બંધ થયા પછી દરેક visit માં સંડાસ, પેશાબ અને જાતીય ક્રિયા વિશે સામેથી પુછાય છે — કારણ કે દર્દીઓ જાતે આ વાત ભાગ્યે જ કરે છે.
મળાશયના cancer નું anterior resection મોટા ભાગની health insurance policies અને CGHS માં આવરી લેવાય છે, અને admission અચાનક નહીં પણ આયોજનપૂર્વકનું હોય છે — એટલે કાગળિયાં પહેલેથી બરાબર થઈ શકે. Office pre-authorisation તૈયાર કરીને insurer સાથે એને પૂરું કરાવે છે.
થેલી બંધ કરવાનું operation અલગ admission અને અલગ claim છે. એ વિશે insurer ને પહેલા operation વખતે જ પૂછી લેવું, મહિનાઓ પછી નહીં. એક જ બીમારીમાં આયોજિત બીજા procedure ને દરેક policy અલગ રીતે ગણે છે, અને વહેલું જાણી લેવાથી પછીનો કડવો અનુભવ ટળે છે.
આખરી આંકડો કયા approach થી operation થયું, કેટલા દિવસ રોકાવું પડ્યું, પહેલાં radiotherapy થઈ હતી કે નહીં, અને કયો room લીધો — એના પર બદલાય છે. Admission પહેલાં લખેલો estimate અપાય છે.
જરૂરી નથી. વચ્ચેના ભાગની ગાંઠમાં એ સાંધો કેટલો નીચે બેસે છે, પહેલાં radiotherapy થઈ હતી કે નહીં, અને તમારી એકંદર તબિયત — એના પર આધાર રાખે છે. Operation પહેલાં શક્યતા તરીકે ચર્ચાય છે અને આખરી નિર્ણય theatre માં લેવાય છે.
Defunctioning ileostomy કામચલાઉ ગણીને જ મૂકાય છે અને બીજા operation થી બંધ થાય છે. પણ પ્રામાણિક વાત એ છે કે દરેક બંધ થતી નથી — સાંધો ખરાબ રૂઝાયો હોય, સાંકડો થયો હોય કે પરિસ્થિતિ બદલાઈ હોય તો રહી પણ જાય.
સામાન્ય રીતે થોડા મહિના. સમય એ નક્કી કરે છે કે operation પછી chemotherapy જોઈએ છે કે નહીં અને contrast study માં સાંધો રૂઝાયેલો દેખાય છે કે નહીં — કોઈ નક્કી તારીખ નહીં.
હા, ખાસ કરીને radiotherapy કે થેલી વિશેના નિર્ણય પહેલાં. અને સાચા second opinion માટે માત્ર report નહીં, MRI ની images જ જોઈએ.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre — Gota, અમદાવાદ
Consultation, colonoscopy-biopsy-MRI reports ની સમીક્ષા, second opinion, stoma અને follow-up.
Google: Dr Harsh Shah · 4.89 from 216 reviews
Gota clinic નો રસ્તો
Apollo Hospital — Bhat, ગાંધીનગર
Admission, operation અને દાખલ રહીને સારવાર — થેલી બંધ કરવાનું operation પણ.
Google: Dr Harsh Shah – Robotic GI Surgeon · 4.94 from 17 reviews
Apollo, Bhat નો રસ્તો
મળાશયના cancer ના operation માટે ગુજરાત, રાજસ્થાન અને મધ્ય પ્રદેશથી દર્દીઓ અહીં આવે છે. બહારગામથી આવતા હો તો reports પહેલેથી મોકલી દેજો, જેથી પહેલી મુલાકાત ઓળખાણ નહીં પણ નિર્ણયની બને.
Swasth Parivar: twice a month, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
